Mistrzowie współczesnego dokumentu


semestr zimowy 2016/2017

INFORMACJE OGÓLNE:

Miejsce: Dolnośląskie Centrum Filmowe

Termin: Poniedziałki 17.00-20.00
Zajęcia rozpoczynają się 10 października

Zapisy: a.dokumentalna.wro@gmail.com

Cena karnetu za semestr: 150 zł
(do kupienia w kasach DCF od 1 października)

Bilety na pojedyncze zajęcia: 15 zł
(do kupienia w kasach DCF przed seansem, w ramach wolnych miejsc)

Koordynator: PIOTR CZERKAWSKI

Zaliczenie: minimum 10 obecności oraz zaliczenie z testu pisemnego

Liczba ECTS: 3.

Uniwersytet Wrocławski honoruje przedmiot jako ponadprogramowy. Uczelnia zobowiązuje się do uznawania zaświadczeń potwierdzających zaliczenie kursu Akademii na ocenę i uzyskanie punktów ECTS. Punkty i oceny uzyskane w wyniku zaliczania przedmiotów ponadprogramowych nie są brane pod uwagę przy rozliczeniu przebiegu studiów, odnotowuje się je jednak w suplemencie do dyplomu.

PROGRAM

Każde zajęcia składają się z wykładu wprowadzającego w tematykę filmu i twórczość reżysera, projekcji filmu i dyskusji po seansie. Program jest skierowany przede wszystkim do studentów oraz osób zainteresowanychkinem dokumentalnym.


10 PAŹDZIERNIKA // Romantyzm kontra sceptyzm

Lo i stało się. Zaduma nad światem w sieci

reż. Werner Herzog, USA, 2016, 97 min.

Werner Herzog, niestrudzenie odkrywający zakamarki ludzkiego ducha, w najnowszym filmie bierze się za internet. Podróż zaczyna od samych źródeł – znajdujemy się w pokoju na Uniwersytecie Kalifornijskim, skąd w 1969 roku został wysłany pierwszy e-mail. Według wielu badaczy ludzkość weszła wtedy w nową erę – erę cyfrową. Herzog przygląda jej się na różne sposoby. Herzog udowadnia nam, że moment, w którym internet zacznie „śnić sam o sobie” jest już bardzo bliski. Jeden z naukowców pokazuje nam, jak wygląda wyobraźnia robota planującego skomplikowaną operację przekręcenia metalowego zaworu i zadaje niewygodne pytanie: czy otoczeni inteligentnymi maszynami na pewno wciąż będziemy potrzebowali towarzystwa drugiego człowieka?


17 PAŹDZIERNIKA // Ćwiczenia z empatii

Scena zbrodni

reż. Joshua Oppenheimer, Anonymous, Christine Cynn, Dania/Norwegia/Wielka Brytania 2012, 115 min

Joshua Oppenheimer prezentuje efekty siedmiu lat spędzonych z „emerytowanymi” dowódcami brygad śmierci w Indonezji. W efekcie powstał jeden z najważniejszych i najbardziej wstrząsających obrazów dokumentalnych ostatnich lat, który łączy w sobie cechy gangsterskiego dramatu, kiczowatego melodramatu i surrealistycznego dramatu psychologicznego. W ciągu 12 miesięcy od puczu wojskowego w Indonezji, który miał miejsce w 1965 roku, reżimowe organizacje paramilitarne Panczaszila zamordowały ponad milion ludzi. Wystarczyło podejrzenie o sprzyjanie komunistom. Te niewiarygodne zbrodnie pozostały bez kary. Dziś sprawcy są uprzywilejowanymi obywatelami, a oddziały paramilitarne owiane są legendą walki o demokrację. Członkowie brygad śmierci z dumą opowiadają o swojej „walce” i demonstrują efektywne metody mordowania. Przed puczem byli tzw. konikami i nielegalnie sprzedawali pod kinami bilety na oblegane amerykańskie filmy. Uważają się za „wolnych ludzi”, bo tak tłumaczą sobie słowo „gangsterzy”. W swojej „wyzwoleńczej” działalności wzorowali się – jak twierdzą – na najlepszych amerykańskich filmach, choć nam ich praktyki kojarzą się z dokonaniami morderców i szmalcowników. Jeśli podejrzany nie mógł się wykupić – był natychmiast mordowany. Chudy Anwar Congo i gruby Herman Koto są zaszczyceni, gdy reżyser proponuje im filmowe odtworzenie dokonywanych zbrodni. Z wigorem załatwiają aktorów, dekorację, kostiumy i dyskutują o możliwych scenariuszach rekonstrukcji. Uznają siebie za filmowe gwiazdy, które pokażą światu prawdziwych indonezyjskich „wolnych obywateli”. Praca przy filmie wywołuje jednak nieoczekiwany efekt. Bohaterowie zaczynają zastanawiać się nad tym, co zrobili. Tylko niektórzy z nich odczuwają jednak skruchę. Rekonstrukcja makabrycznych zdarzeń z przeszłości okazuje się w efekcie dla morderców bardziej realna niż ich prawdziwe czyny. Być może z tego powodu Werner Herzog uznał ten film za najbardziej surrealistyczny i przerażający dokumentalny obraz ostatniej dekady.


24 PAŹDZIERNIKA // Dokumentalne kino drogi

Sól Ziemi

reż. Juliano Ribeiro Salgado, Wim Wenders, Brazylia/Francja/Włochy, 2014

Kariera wybitnego niemieckiego reżysera, Wima Wendersa, jest w niektórych punktach zbieżna ze ścieżką twórczą Wernera Herzoga. Obaj w latach siedemdziesiątych tworzyli nurt kina określany jako „nowy film niemiecki”, obaj są przedstawicielami post-nowofalowego kina autorskiego. Ich filmy stanowiły często niespieszną obserwację ludzi samotnych, zdystansowanych, sytuujących samych siebie na pograniczach współczesnego świata. Wreszcie, obaj zainteresowali się na pewnym etapie kinem dokumentalnym, które jednak, w ich wykonaniu, zachowuje specyfikę ich autorskiego podejścia. To filmy, które mają, za pomocą kamery, odkrywać rzeczywistość – często tę, która umyka nam w codziennym spojrzeniu. „Sól tej ziemi” to historia wybitnego brazylijskiego fotografa Sebastiao Salgado, ukazana przez Wendersa we współpracy z synem Salgado, Julianem. Film to także medytacja nad obrazami i ich znaczeniem – dobrze znana fanom twórczości Wendersa, a zarazem fascynująca dla miłośników fotografii i ponownie – w toku tego kursu – stawiająca pytania o sens fotografii cierpienia i o pracę współczesnego reportera.


7 LISTOPADA // Zrozumieć Rosję

Zmiana

Siergiej Łoźnica, Holandia, Belgia, 2015, 73 min

Najnowszy film Siergieja Loznitsy – obok Andrieja Zwiagincewa i Aleksandra Sokurowa, najważniejszego obecnie rosyjskiego reżysera. W całości oparty jest na materiałach archiwalnych, w które reżyser tchnął nowe życie. Leningrad, gorące dni 19–24 sierpnia 1991. Na wieść o odbywającym się w Moskwie zamachu stanu pułkownika Janajewa na ulice i place wylegają tłumy. Z trybuny recytowane są wiersze, a sztandary z hasłami „precz z komunizmem” czy „faszyzm nie przejdzie” udowadniają, że była kiedyś szansa na inną, antytotalitarną Rosję, która miała swój Majdan. Loznitsa w mistrzowskim stylu analizuje proces przewrotów społecznych. Tworzy poruszający portret zbiorowości, która po 73 latach niewoli miała odwagę stanąć i zaprotestować przeciwko powrotowi do władzy komunistów. Czy dziś podobny zryw byłby możliwy? Odpowiedź kryje się w jednym z ujęć, na którym wśród oklaskiwanych przez demonstrantów oficjeli sprawne oko wyławia młodziutkiego Władimira Putina…


14 LISTOPADA // Magia przeciwieństw

Niech żyją Antypody

reż. Wictor Kossakovski, Argentyna, Holandia, Niemcy, Chile, 2011, 108 min.

Argentyna i Chiny, Hiszpania i Nowa Zelandia, Hawaje i Botswana, Rosja i Chile - to cztery punkty na Ziemi, które położone są w stosunku do siebie dokładnie naprzeciwko. W filmie obserwujemy je na przestrzał, wbrew prawom fizyki. Raz unosimy się nad ziemią, innym razem przebijamy się przez nią, aby na własne oczy zobaczyć obszary na drugiej stronie kuli ziemskiej. Film jest pozbawiony tradycyjnej narracji, która nie wyznacza tu kierunku rozwoju akcji. Jej rolę pełni muzyka. To ona wskazuje, gdzie się aktualnie znajdujemy. Dla Kossakowskiego ludzie są mniej istotni. Najbardziej liczy się piękno i niepowtarzalność krajobrazów. Reżyser czasami pokazuje je wprost: z oddali lub z góry, a innym razem zbliża się kamerą tak blisko, że wykrzywienia i nierówności krajobrazu w sposób naturalny dopasowują się do wielkości ekranu. Charakterystyczny dla Kossakowskiego styl filmowy jest bardzo łatwy do odszyfrowania, głównie w filmowanych przez niego szczegółach. Widzimy na przykład dwóch mężczyzn w Argentynie, którzy z zaangażowaniem dyskutują o swoich sprawach, w tym o pogodzie i jej prognozach na przyszły tydzień, wnioskowanych na podstawie rechotania żab. Ich zwykła codzienna pogawędka, zestawiona z fascynującą w swej prostocie naturą sprawia, że "Niech żyją antypody!" uznać można za hipnotyzujący filmowy traveloque.


21 LISTOPADA // Piekło propagandy

Pod opieką wiecznego słońca

reż. Witalij Manski, Rosja, Łotwa, Niemcy, Czechy, Korea Północna, 2015, 106 min.

Północna Korea to według koreańskiej propagandy najszczęśliwszy kraj na świecie. Film pokazuje życie „przeciętnej” koreańskiej rodziny i mechanizm tamtejszej indoktrynacji. Tak właśnie funkcjonuje idealne koreańskie społeczeństwo, żyjące w wiecznych promieniach słońca – symbolu wielkiego wodza ludu Kim Ir Sena. Film jest w rzeczywistości zapisem starannie wyreżyserowanego przez władzę i przećwiczonego spektaklu, dedykowanego Kim Ir Senowi i Kim Dzon Unowi. Władza narzuca wszystko, łącznie z ludzkimi reakcjami. Całość okazuje się przerażającą choreografią oszustwa – równie surrealistyczną, co złowrogą, przypominającą nową wersję „The Truman Show”.


28 LISTOPADA // Poeta zaangażowany

Perłowy guzik

reż. Patricio Guzmán, Chile, Francja, Hiszpania, 2015, 82 min.,

Morze jest źródłem życia i niemym świadkiem okrutnych zbrodni i tragedii. Film opowiada o historii Chile, od czasów kolonialnych do dyktatury Augusto Pinocheta, od eksterminacji rdzennej ludności Patagonii do brutalnego zabójstwa przeciwników politycznych chilijskiego reżimu. Morze było niemym świadkiem tych zdarzeń, które nie zostały w Chile publicznie rozliczone. Tytuł filmu ma symboliczne znaczenie – chodzi o znaleziony przez reżysera guzik od koszuli zaklinowany w wydobytych z morza szynach, które wykorzystywano kiedyś do zatapiania zwłok ofiar reżimu Pinocheta. Przepełniony poezją film przemawia szczególnego rodzaju melancholią, dzięki której nawet najbardziej ukryte prawdy mają szansę odzyskać swój własny głos.


5 GRUDNIA // Między kpiną a czułością

Szwedzka teoria miłości

reż. Erik Gandini, Szwecja, 2015, 76 min

Filmowe spojrzenie na dzisiejszą Szwecję i wielowymiarowe konsekwencje wprowadzenia w niej wizji świata wolnych, równych ludzi, pozbawionych więzów zależności ekonomicznej. Niezależność ma swoją ciemną stronę. Dziś aż jeden na czterech Szwedów umiera samotnie, a Szwedki są największą grupą wśród klientek banku nasienia, bo pragną potomstwa, choć nie są w stanie zbudować trwałej relacji z partnerem. Państwo zapewnia Szwedom wszystko prócz umiejętności bycia z innymi ludźmi. Czy z drogi ku niezależności da się jeszcze w ogóle zawrócić? Czy ceną za wolność musi być dojmująca samotność?


12 GRUDNIA // Sztuka prowokacji

Chwała dziwkom

reż. Michael Glawogger Niemcy/Austria, 2011, 114 min

Trzy kraje, trzy języki, trzy religie świata i jedna, najstarsza, profesja – prostytucja. W Tajlandii prostytutki czekają na klientów za szklanymi weneckimi lustrami, w których zalotnie przeglądają się, nie widząc, kto je ogląda. Mizdrzą się, jakby brały udział w konkursie na miss prostytutek. W Bangladeszu mężczyźni udają się do brudnych slumsów, gdzie tanie kobiety lekkich obyczajów realizują ich seksualne marzenia. Z kolei w Meksyku prostytutki modlą się do Świętej Pani. W świecie, w którym intymne życie człowieka stało się łatwo dostępnym towarem, prostytutki doświadczają wszystkiego, co może wydarzyć się między kobietą a mężczyzną. Biorą za to pieniądze, ale w ich życiu, zamiast fortuny, pojawiają się tylko nowe, nic nieznaczące ludzkie historie. „Chwała dziwkom”, to trzecia część filmowej trylogii Michaela Glawoggera, poświęcona globalizacji oraz relacji człowieka i środowiska, w którym przyszło mu żyć. Film zachwyca poziomem i jakością zdjęć, pięknymi, przepełnionymi emocjami obrazami, jak również nastrojową, kontemplacyjną ścieżką dźwiękową, zawierającą utwory w wykonaniu m.in. PJ Harvey i CocoRosie.


19 GRUDNIA // Co robimy w ukryciu?

W piwnicy

reż. Ulrich Seidl Austria, 2014, 85 min.

Piwnica to miejsce owiane tajemnicą. Jest lustrem duszy, odbijającym prawdziwe potrzeby, pasje lub obsesje. To, co bohaterowie Seidla robią w swoich piwnicach, mówi o nich znacznie więcej niż ktokolwiek mógłby przypuszczać. Jedni traktują ją jako miejsce do ćwiczeń głosu operowego, inni jako galerię nazistowskich pamiątek, przestrzeń do realizacji seksualnych fantazji czy schronienie dla hodowanego w ukryciu węża. Piwnica to w naszej podświadomości miejsce ciemności i strachu, swoiste siedlisko ludzkiej otchłani. Doskonale odzwierciedla więc zakamarki duszy jej właścicieli.


2 STYCZNIA // Terapia na ekranie

Nawet nie wiesz jak bardzo cię kocham

Paweł Łoziński, Polska, 2016, 76 min

Paweł Łoziński ponownie odsłania intymne relacje rodzinne. Co kryje się pod słowem „miłość”? Żyjąc często tworzymy z bliskimi więzi i węzły, które z czasem wydają się nam nie do rozsupłania. Film opowiada o dramacie dwóch kobiet, matki i córki związanych ze sobą trudnym, skomplikowanym uczuciem. Kluczowe dla bohaterek jest spotkanie z kimś trzecim, obcym - doświadczonym terapeutą profesorem Bogdanem de Barbaro. Ekstremalnie bliskie kadry (niezwykłe zdjęcia Kacpra Lisowskiego) wyłapują każdą emocję na twarzach kobiet. Jako widzowie jesteśmy świadkami napięć, łez, żalu i frustracji. Podglądamy sesje na przestrzeni kilku miesięcy i widzimy, jak ewoluuje relacja matki i córki. Ale przecież to, co dzieje się za drzwiami gabinetu, powinno być owiane tajemnicą zawodową. Jak udało się Pawłowi Łozińskiemu złamać tę żelazną zasadę?


9 STYCZNIA // Dokumentalne voodoo

Sztuka znikania

REŻ. BARTEK KONOPKA, PIOTR ROSOŁOWSKI, POLSKA 2013, 52 min.

Nieznana historia haitańskiego kapłana voodoo, Amona Frémona, który na zaproszenie Jerzego Grotowskiego w 1980 roku odwiedził Polską Rzeczpospolitą Ludową. Polska była dla Amona dziwnym miejscem. Ludzie zachowywali się inaczej – godzinami stali w kolejkach, jakby chcieli pobyć razem, ale wcale ze sobą nie rozmawiali. Odprawiali dziwne rytuały na wielkich stadionach. Deszcz padał tu głośniej, jak w kraju głuchych, a zimą z nieba leciała zła, biała woda niegasząca pragnienia. Amon obserwując wydarzenia stanu wojennego przywołuje, podobnie jak Adam Mickiewicz w „Dziadach”, duchy przodków. Odprawia ceremonię voodoo, aby uwolnić Polaków od złych mocy. Rozpoczyna się bój, w którym żywi i umarli jednoczą się we wspólnej walce. Duch polskiego romantyzmu łączy się z haitańskim Loa, dokładnie tak, jak 200 lat temu w czasie wielkiej rewolucji na Haiti. „Sztuka znikania” jest spojrzeniem na czasy socjalizmu oczami przybysza z zupełnie innej kultury.


16 STYCZNIA // Korespondencja z PRL - em

Cudze listy

reż. Maciej Drygas, Polska 2010, 56 min

Służby bezpieczeństwa PRL kontrolowały rocznie kilkadziesiąt milionów listów. Codziennie wyspecjalizowane komórki zajmowały się odklejaniem kopert, czytaniem i analizą prywatnej korespondencji, dzięki czemu powstawały raporty o nastrojach społecznych. Cudze listy pisane przez okres całego PRL: intymne, pełne bólu i rozpaczy, ale i te z pogróżkami na władzę, i również te – bardziej pragmatyczne, żeby coś załatwić, stały się tkanką do zbudowania przejmującego portretu wewnętrznego Polaków w PRL. Film w całości złożony jest z unikalnych materiałów archiwalnych.


23 STYCZNIA // Optymizm mimo wszystko

Nadejdą lepsze czasy

reż. Hanna Polak Dania/Polska, 2014, 110 min

11-letnia Jula zachowuje się jak każda jej rówieśniczka. Eksperymentuje z makijażem, farbuje włosy, próbuje alkoholu i papierosów. Jedyna różnica polega na tym, że Jula żyje na największym w Europie wysypisku śmieci znajdującym się pod Moskwą, zaledwie 20 km od Kremla. Teren wysypiska jest ogrodzony i pilnowany, ale mimo to żyje tam mała społeczność, która funkcjonuje poza prawem i światem zewnętrznym. W tym nieludzkim miejscu panują straszne warunki. Ciężarówki i koparki przez cały dzień przywożą olbrzymie góry śmieci, a Jula, jej matka i przyjaciele próbują wyłuskać z nich coś, co pozwoli im przeżyć kolejny dzień. W śmieciach każdego dnia znajdują jedzenie lub materiał, który wykorzystują potem do budowy prymitywnego schronienia. Reżyserka Hanna Polak od ponad 14 lat obserwuje z kamerą tę szczególną wspólnotę.


30 STYCZNIA // Portret mistrza

Altman

reż. Ron Mann Kanada, 2014, 95 min

Indywidualista, artysta, buntownik, wynalazca, wędrowiec, hazardzista, pilot bombowca, szaleniec, mąż, ojciec, dziadek, dziennikarz, poeta, scenarzysta, reżyser i producent w jednym – Robert Altman miał wiele twarzy, a jego życie i kariera to pasmo wzlotów i upadków. Laureat honorowego Oscara® za całokształt twórczości, ojciec niezależnego amerykańskiego kina, odcisnął piętno nie tylko na rozwoju sztuki filmowej, lecz również na całej awangardzie Zachodu. Kanadyjski reżyser Ron Mann pokazuje nam, jak naprawdę wyglądało życie i praca jednego z najważniejszych i najbardziej wpływowych filmowców w historii kina. We współpracy z wdową po Altmanie – Kathryn i jego stałym producentem – Matthew Seigem, Mann dokonał fantastycznego wyboru materiałów archiwalnych (zdjęć rodzinnych, prywatnych nagrań wideo, nieznanych krótkometrażówek), a wszystko po to, aby pokazać drogę, jaką przebył Altman od pilota bombowca w trakcie II wojny światowej, poprzez filmowca w Kansas City, po karierę w Hollywood: najpierw jako współscenarzysta filmu „Bodyguard”, potem jako reżyser debiutu fabularnego „The Delinquents”, po którym Alfred Hitchcock zaproponował mu współpracę przy dwóch częściach reżyserowanego przez siebie serialu, po głośne filmy „M.A.S.H”., „Nashville”, „Gracz” i „Gosford Park”.


LEKTURY ZALECANE:

  • Sheila Curran Bernard, Film dokumentalny: Kreatywne opowiadanie, Warszawa 2011
  • David Bordwell, Kristin Thompson, Film Art. Sztuka Filmowa. Wprowadzenie, Warszawa 2010, rozdz. Film dokumentalny
  • Klucze do rzeczywistości: Szkice i rozmowy o polskim filmie dokumentalnym po roku 1989, red. Małgorzata Hendrykowska, Poznań 2005
  • Mirosław Przylipiak, Poetyka kina dokumentalnego, Gdańsk 2000
  • Lidia Zonn, O montażu w filmie dokumentalnym, Warszawa 198

LEKTURY DODATKOWE

  • Patricia Aufderheide, Documentary Films. A Very Short Introduction, Oxford, New York 2007.
  • Maxime Baker, Documentary in the Digital Age, Oxford 2006.
  • Jacek Bławut, Bohater w filmie dokumentalnym, Łódź 2010
  • Stella Bruzzi, New Documentary: A Critical Introduction, London 2000
  • Dokument filmowy i telewizyjny, red. Maciej Szczurowski, Toruń 2004
  • Ian Grant, Cameramen at war, Cambridge 1980
  • Herzog. Przewodnik Krytyki Politycznej, red. Agnieszka Wiśniewska, Julian Kutyła, Warszawa 2010
  • Mikołaj Jazdon, Kino dokumentalne Kazimierza Karabasza, Poznań 2009
  • Kazimierz Karabasz, Bez fikcji: Z notatek filmowego dokumentalisty, Warszawa 1985
  • Aaron Kerner, Film and the Holocaust: New Perspectives on Dramas, Documentaries, and Experimental Films, New York 2011
  • Andrzej Kołodyński, Tropami filmowej prawdy, Warszawa 1981
  • Stephen Mamber, Cinema verite in America: Studies in uncontrolled documentary, Cambridge 1974
  • Polskie kino dokumentalne 1989–2009: Historia polityczna, red. Agnieszka Wiśniewska, Warszawa 2011
  • Mirosław Przylipiak, Kino bezpośrednie 1960–1963, Gdańsk 2007
  • Mirosława Salska-Kaca, Człowiek, słowo, świat w filmie dokumentalnym, Łódź 1995
  • Mirosława Salska-Kaca, Film dokumentalny w Niemczech Zachodnich po 1960, Łódź 1989
  • Mirosława Salska-Kaca, Słowo w filmie dokumentalnym: Z problemów semantycznych wypowiedzi słownej w filmie, Łódź 1992
  • Dave Saunders, Direct cinema: Observational documentary and the politics of the sixties, London 2007
  • Liz Stubbs, Documentary filmmakers speak, New York 2002.
  • Bronisława Stolarska, Polski film dokumentalny 1945–1980, Łódź 1983
  • Bronisława Stolarska, „Usłyszcie mój krzyk…” – o filmie Macieja Drygasa [w:] Między słowem a obrazem, red. Małgorzata Jakubowska, Tomasz Kłys, Bronisława Stolarska, Kraków 2005
  • Paul Ward, Documentary: The Margins of Reality, London 2005
  • Werner Herzog, red. Peter C. Seel, Bogusław Zmudziński, Kraków 1994
  • Kamila Żyto, Mezalians. Co stało się z dokumentem w ponowoczesnym świecie? [w:] (Nie)obecne granice: Szkice o obliczach transgresji, red. Katarzyna Kuropatwa, Dagmara Rode, Kraków 2003

zapisz się do newslettera

Against Gravity z siedzibą w Warszawie przy ulicy Żurawiej 22, pok212 będzie przetwarzać Pani/a dane osobowe w celu realizacji umowy o świadczenie usługi newsletter. Podanie danych osobowych jest dobrowolne. Przysługuje Panu/i prawo dostępu do treści jego/jej danych oraz ich poprawiania.
Zamawiany przez Pana/-ią newsletter ma charakter promocyjno-reklamowy i może zawierać informacje handlowe w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną.